ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
แผ่นพับ 9/2568 จักจั่นในอ้อย
ชื่อสามัญ : Cicada
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Platypleura cespiticola Boulard
ชื่อวงศ์ : Cicadidae
จักจั่นอ้อย เดิมเป็นแมลงศัตรูป่าไม้ เมื่อป่าไม้ถูกทำลาย ระบบนิเวศเสียสมดุล พืชอาหารลดลง ทำให้จักจั่นออกมาทำลายพืชเศรษฐกิจ เช่น อ้อย ข้าวโพดและพืชตระกูลหญ้า พบการระบาดส่วนมากในพื้นที่ปลูกอ้อยภาคกลางในจังหวัดสุพรรณบุรี อ่างทอง สิงห์บุรี ราชบุรี และกาญจนบุรี โดยสามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว หากไม่มีการป้องกันกำจัดจะสร้างความเสียหายกับต้นอ้อยและส่งผลให้ผลผลิตอ้อยลดลงเป็นอย่างมาก
รูปร่างลักษณะ
การเจริญเติบโตของจักจั่นเป็นแบบไม่สมบูรณ์ คือ ระยะตัวอ่อนมีรูปร่างลักษณะเช่นเดียวกับตัวเต็มวัย ต่างกันที่ตัวอ่อนในระยะแรกไม่มีปีก เมื่อลอกคราบ ปีกจะค่อย ๆ ยาวออก
ส่วนท้อง
มีลักษณะทรงกระบอกสีน้ำตาลเข้มถึงสีดำ ด้านล่างท้องปล้องแรกมีแผ่น operculum สีเหลืองปิดทับอวัยวะทำเสียงในเพศผู้ เพศเมีย แม้ไม่มีอวัยวะที่ใช้ส่งเสียง แต่ก็มีแผ่นเช่นกัน โดยมีขนาดสั้นกว่า เพศเมียมีลำตัวเล็กกว่าและปลายส่วนท้องเรียวเล็กเป็นรูปกรวย
หัว
หัวสั้น กว้างเท่ากับอกปล้องที่ 2 หน้าผากและแก้มมีสีเหลืองกระจายอยู่บนสีดำ
ตา
มีตารวม 1 คู่ สีแดงส้ม และมีเส้นทึบสีดำพาดขวางระหว่างตารวม มีตาเดี่ยว 3 ตา สีแดงทับทิม ตั้งอยู่ระหว่างตารวม ตำแหน่งของตาเดี่ยวอยู่ใกล้กันมาก
ปาก
สีเหลืองสั้น เมื่อพับลงความยาวไม่เกินส่วนอก
ปีก
มี 2 คู่ ลักษณะเป็นแผ่นบางใส เส้นปีกมมีสีน้ำตาลเด่นชัด ปีกคู่หน้ากว้างและยาวกว่าปีกคู่หลัง ส่วนโคนมีสีน้ำตาลขุ่น ปลายปีกค่อนข้างใส ปีกคู่หลังมีสีเหลืองและมีแถบสีน้ำตาลบริเวณปลายปีก
ขา
มี 3 คู่ ขาคู่หน้า ต้นขามีร่องสีน้ำตาลเข้ม ปลายขามีสีน้ำตาลเข้มถึงสีดำ ขาคู่กลาง โคนขามีสีเหลือง ปลายของต้นขาและหน้าแข้งมีสีน้ำตาลอ่อน ส่วนปลายขามีสีน้ำตาลดำ ขาคู่หลัง ต้นขาและหน้าแข้งมีสีเหลือง มีหนามสีน้ำตาลเข้มถึงดำ
ลักษณะการเข้าทำลาย
การทำความเสียหายแก่อ้อย โดยระยะตัวอ่อน เมื่อฟักออกจากไข่ จะทิ้งตัวลงดินและฝังตัวในดิน ดูดกินน้ำเลี้ยงบริเวณรากอ้อย ทำให้ระบบรากเสียหาย อ้อยชะงักการเจริญเติบโต ต้นอ้อยเหลือง ใบแห้ง คล้ายอาการขาดน้ำ และตายในที่สุด
อ้อยปลูกใหม่ได้รับผลกระทบน้อยกว่าอ้อยตอ เพราะไม่มีการสะสมของจักจั่นในแปลงหรือมีน้อย การระบาดมักเกิดจากจักจั่นจากแปลงอ้อยตอข้างเคียงมาวางไข่ ซึ่งเวลานานกว่าตัวอ่อนจะเจริญเติบโต อ้อยปลูกใหม่จึงไม่แสดงอาการผิดปกติ แต่อ้อยตอมีการสะสมของตัวอ่อนข้ามปี เพราะไม่มีการไถพรวนดินและตัวอ่อนเข้าสู่ระยะที่สามารถเข้าทำลายอ้อยได้ จักจั่นอ้อยเข้าทำลายอ้อยตามระยะ ดังนี้
ระยะงอกของอ้อย
ตัวเต็มวัยอพยพจากแปลงอ้อยตอมาแปลงอ้อยปลูกใหม่ ช่วงเดือนกุมภาพันธ์-เมษายน ระหว่างนี้จักจั่นจะลอกคราบและผสมพันธุ์
ระยะแตกกออ้อย
จักจั่นเพศเมียวางไข่ช่วงเดือนพฤษภาคม เจาะเส้นกลางใบเป็นรูเล็ก ๆ ตำแหน่งใบสดที่ 3-5 จากใบล่าง จากนั้นเส้นกลางใบจะเปลี่ยนเป็นสีแดง พลิกดูใต้ใบจะมีจุดไข่เรียงเป็นแนว หนึ่งกลุ่มไไข่มี 7-12 จุด จุดละ 7-12 ฟอง จะสังเกตเห็นจุดตาสีแดงเข้มเมื่อไข่กำลังจะฟัก ไข่ใช้เวลาฟักประมาณ 2-3 เดือน
ระยะย่างปล้องและระยะสุกแก่ของอ้อย
ตัวอ่อนฟักออกจากไข่ ทิ้งตัวลงดินและฝังตัวในดิน ความลึกตั้งแต่ระดับผิวดินจนถึง 30 เซนติเมตร หรืออาจถึง 2.5 เมตร อาศัยบริเวณโคนกอดูดกินน้ำเลี้ยงจากราก ใช้เวลาในการพัฒนาเป็นตัวเต็มวัยประมาณ 6-8 เดือน
วิธีการป้องกันกำจัด
- วิธีเขตกรรม
1.1 ไถตากดินก่อนปลูกอย่างน้อย 2 สัปดาห์ และทำลายตัวอ่อนจักจั่นที่หลบอยู่ในดิน
1.2 ตัดใบอ้อยที่พบไข่จักจั่น นำไปเผาทำลายเพื่อกำจัดไข่ เพราะไข่สามารถฟักตัวและมีชีวิตอยู่ได้บนใบอ้อยแห้ง
1.3 สางใบอ้อยออกก่อนการเคลื่อนย้ายท่อนพันธุ์และหลีกเลี่ยงการซื้อหรือขายพันธุ์อ้อยจากแหล่งที่พบการระบาดของจักจั่นเพื่อหลีกเลี่ยงไข่ที่ติดไปกับใบอ้อยแพร่ไปยังพื้นที่อื่น - วิธีกล
2.1 สำรวจแปลงอ้อยสม่ำเสมอและติดตามการระบาดของจักจั่นอย่างใกล้ชิด
2.2 จับตัวเต็มวัยในเวลากลางคืน ช่วงเวลาประมาณ 18.00-21.00 น. ซึ่งจักจั่นมีการเคลื่อนไหวน้อย ทำให้สามารถจับได้ง่าย
2.3 รณรงค์ให้จับตัวอ่อนเพื่อนำไปประกอบอาหาร - ชีววิธี
3.1 ปล่อยแมลงหางหนีบเพื่อกำจัดตัวอ่อนระยะฟักจากไข่ จำนวน 500 ตัวต่อไร่ ช่วงเวลาเย็นให้กระจายทั่วแปลง ก่อนการระบาดของจักจั่น 1 เดือน
3.2 ในพื้นที่ที่เริ่มมีการระบาดใช้ Metarhizium anisopliae อัตรา 1 กิโลกรัม ผสมน้ำ 100 ลิตร พ่นอย่างต่อเนื่อง ทำให้การกำจัดตัวอ่อนได้ในระยะยาว - การใช้สารเคมี
4.1 พ่นสารฟีโนบูคาร์บ อัตราตามคำแนะนำเพื่อกำจัดตัวเต็มวัย
4.2 พ่นสารอิมิดาโคลพริด อัตราตามคำแนะนำเพื่อกำจัดตัวอ่อน
ข้อมูล : ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร
เรียบเรียง : กองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย กรมส่งเสริมการเกษตร
บรรณาธิการ & ออกแบบ : กลุ่มพัฒนาสื่อส่งเสริมการเกษตร สำนักพัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี กรมส่งเสริมการเกษตร
