ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
แผ่นพับ 7/2568 เพลี้ยกระโดดหลังขาว
ชื่อสามัญ whitebacked planthopper, WBPH
ชื่อวิทยาศาสตร์ Sogatella furcifera (Horvath)
ชื่อวงศ์ Delphacidae
เพลี้ยกระโดดหลังขาว ตัวเต็มวัยเข้ามาในแปลงข้าวช่วง 30 วันแรกหลังจากเป็นต้นกล้า โดยจะอาศัยอยู่บริเวณโคนต้นข้าว ใน 1 ฤดูปลูกสามารถเจริญเติบโตขยายพันธุ์ได้น้อยชั่วอายุกว่าเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และชอบดูดกินน้ำเลี้ยงบนต้นอ่อนข้าว และขยายพันธุ์เป็นพวกปีกยาว จากนั้นจะอพยพออกจากแปลงข้าวก่อนที่ข้าวจะออกดอก เพลี้ยกระโดดหลังขาวพบเป็นแมลงประจำท้องถิ่นในภาคเหนือตอนบนและภาคตะวันออกเฉียงเหนือมากกว่าภาคกลาง
รูปร่างลักษณะ
- ไข่ มีเปลือกหุ้มไข่ยาว ทรงกระสวยโค้ง คล้ายกล้วยหอม มีสีขาวขุ่น โดยวางไข่ในใบและกาบใบข้าว
- ตัวอ่อน ตัวอ่อนมีจุดดำและขาวที่ส่วนท้องด้านบน ตัวอ่อนมี 5 ระยะ มี 5 วัย โดยจะมีการลอกคราบ 5 ครั้ง เพื่อเป็นตัวเต็มวัย ภายในระยะเวลา 12-17 วัน ซึ่งเป็นระยะที่เริ่มเข้าทำลายต้นข้าว
- ตัวเต็มวัย คล้ายกับเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล มีสีน้ำตาลถึงสีดำ ลำตัวสีเหลือง แต่ปีกมีจุดดำที่กลางและปลายปีก และมีแถบสีขาวเห็นชัดอยู่ตรงบริเวณอกระหว่างฐานปีกทั้งสองข้าง มีทั้งชนิดปีกสั้นและปีกยาว เพศผู้พบเฉพาะชนิดปีกยาว
ลำตัวยาวประมาณ 2.5 มิลลิเมตร เพศเมียยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร สามารถวางไข่ได้ 300-500 ฟอง ในชั่วชีวิต ประมาณ 2 สัปดาห์
ลักษณะการทำลาย
ตัวอ่อนและตัวเต็มวัยจะดูดกินน้ำเลี้ยงจากโคนกอข้าว ใบจะมีสีเหลืองส้ม เมื่อมีปริมาณเพลี้ยมาก ต้นข้าวจะถูกทำลายจนเหี่ยวแห้งและตายในที่สุด การระบาดค่อนข้างกระจายสม่ำเสมอเป็นพื้นที่กว้าง ซึ่งแตกต่างจากเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่การระบาดทำลายข้าวจะเป็นหย่อม ๆ พบระบาดตั้งแต่ระยะกล้าจนถึงระยะออกรวง
วิธีการป้องกันกำจัด
1.การเขตกรรม
- เลือกพันธุ์ข้าวที่ค่อนข้างต้านทานต่อเพลี้ยกระโดดหลังขาว เช่น สุพรรณบุรี 1 สุพรรณบุรี 60 ชัยนาท 1 และกข 31 เป็นต้น
- กำจัดวัชพืชรอบ ๆ แปลง
- ไม่ขังน้ำในนาตลอดฤดูปลูก ควรควบคุมระดับน้ำในนาให้พอดินเปียก แล้วปล่อยจัวทิ้งไว้ให้แห้งเอง สลับกัน แบบ “เปียกสลับแห้ง”
2.การใช้วิธีกล
หมั่นสำรวจแปลงนา ตรวจนับเพลี้ยกระโดดหลังขาวและแมลงศัตรูธรรมชาติอย่างสม่ำเสมอ หากพบกลุ่มไข่ให้เก็บไปทำลายทันที
3.การใช้วิธีฟิสิกส์
ใช้กับดักแสงไฟ เพื่อล่อตัวเต็มวัยของเพลี้ยกระโดดหลังขาวมาทำลาย
4.การใช้ชีววิธี
- เชื้อราบิวเวอเรีย อัตรา 250 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร
- เชื้อราเมตาไรเซียม อัตรา 250 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร
เลือกตัวใดตัวหนึ่ง พ่นในช่วงที่มีความชื้นสัมพัทธ์สูง และพ่นให้สัมผัสตัวแมลงมากที่สุด
5.การใช้แมลงศัตรูธรรมชาติ
อนุรักษ์แมลงศัตรูธรรมชาติ เช่น มวนเขียวดูดไข่ แมลงปอเข็ม ด้วงดินคอยาว
6.การใช้สารเคมี
เมื่อตรวจพบตัวอ่อนและตัวเต็มวัยของเพลี้ยกระโดดหลังขาว ให้เลือกใช้สารเคมีชนิดใดชนิดหนึ่ง ดังนี้
ระยะหลังหว่านข้าวถึง 40 วัน
- กลุ่ม 3 A : อีโทเฟนพรอกซ์ 20% อีซี
- กลุ่ม 16 : บรูโพรเฟซิน 25% ดับบลิวพี
- กลุ่ม 16+กลุ่ม 1A : บรูโพรเฟซิน 5% ไอโซโพคาร์บ 20% ดับบลิวพี
ระยะข้าวแตกกอเต็มที่ (41-60 วัน)
- กลุ่ม 3A : อีโทเฟนพรอกซ์ 20% อีซี
- กลุ่ม 4A : ไดโนทีฟูเรน 10% ดับบลิวพี
- กลุ่ม 4C : ซัลฟอกซาฟลอร์ 50% ดับบลิวจี
- กลุ่ม 9B : ไพมีโทรซีน 50% ดับบลิวจี
ระยะข้าวตั้งท้องถึงออกรวง (61-80 วัน)
- กลุ่ม 4A : ไดโนทีฟูเรน 10% ดับบลิวพี
- กลุ่ม 4C : ซัลฟอกซาฟลอร์ 50% ดับบลิวจี
- กลุ่ม 9B : ไพมีโทรซีน 50% ดับบลิวจี
ข้อมูล : กรมการข้าว กรมวิชาการเกษตร
เรียบเรียง : กลุ่มส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนด้านอารักขาพืชและดินปุ๋ย กองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย กรมส่งเสริมการเกษตร
บรรณาธิการ&ออกแบบ : กลุ่มพัฒนาสื่อส่งเสริมการเกษตร สำนักพัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี
